Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε μια μεγάλη σειρά δασμών την Τετάρτη, υποστηρίζοντας ότι θα επιτρέψουν στις ΗΠΑ να ανθίσουν οικονομικά. Οι νέοι αυτοί φόροι στις εισαγωγές, που επέβαλε μέσω εκτελεστικού διατάγματος, αναμένεται να φέρουν «σεισμούς» στην παγκόσμια οικονομία, μα ο Τραμπ θεωρεί πως είναι απαραίτητοι για την αντιμετώπιση ανισορροπιών στο εμπόριο και την προστασία αμερικανικών θέσεων εργασίας.
Ακολουθούν τα βασικά στοιχεία του σχεδίου του Τραμπ.
Τι είναι οι δασμοί του Τραμπ
Ανακοινώνοντας τους αποκαλούμενους ανταποδοτικούς δασμούς, ο Τραμπ εκπληρώνει μια προεκλογική υπόσχεση αύξησης των αμερικανικών φόρων στις εισαγωγές ξένων αγαθών για να μειωθεί το χάσμα με τους δασμούς που ο Λευκός Οίκος λέει πως άλλες χώρες επιβάλλουν άδικα στα αμερικανικά προϊόντα. Οι δασμοί αυτοί θα πλήξουν ξένες χώρες και οντότητες που πωλούν περισσότερα αγαθά στις ΗΠΑ από αυτά που αγοράζουν από αυτές.
Τι επιδιώκει
Όπως προαναφέρθηκε, ο Τραμπ θεωρεί πως είναι απαραίτητοι για την αντιμετώπιση ανισορροπιών στο εμπόριο και την προστασία/ επιστροφή αμερικανικών θέσεων εργασίας. Αρκετοί οικονομολόγοι θεωρούν ότι πρόκειται για έναν φόρο στους εισαγωγείς ο οποίος συνήθως μετακυλίεται στους καταναλωτές. Ωστόσο, από την άλλη, οι δασμοί θα μπορούσαν να φέρουν άλλες χώρες στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για να χαμηλώσουν τους δικούς τους φόρους στις εισαγωγές.
Βάση δασμών 10%
Πριν την ομιλία του Τραμπ αξιωματούχος του Λευκού Οίκου είπε σε δημοσιογράφους ότι ο πρόεδρος θα ανακοίνωνε έναν δασμό «βάσης» (baseline) σε όλες τις εισαγωγές στις ΗΠΑ, Η βάση αυτή είναι στο 10%. Οι εταιρείες που φέρνουν στις ΗΠΑ τα ξένα αγαθά θα πρέπει να πληρώνουν τον φόρο στην κυβέρνηση και αυτό θεωρείται ότι θα μετακυλιστεί στους καταναλωτές. Κάποιες χώρες θα έχουν μόνο αυτό το 10%. Μεταξύ αυτών είναι το Ηνωμένο Βασίλειο, η Σιγκαπούρη, η Αυστραλία, η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Επιπλέον δασμοί για όσους «αδικούν» τις ΗΠΑ περισσότερο
Αξιωματούχοι του Λευκού Οίκου είπαν ότι θα επιβάλλονταν συγκεκριμένοι ανταποδοτικοί δασμοί σε κάποιες από τις χώρες που «αδικούσαν» τις ΗΠΑ περισσότερο. Κατά τους αξιωματούχους του Τραμπ αυτές έχουν υψηλότερους δασμούς στα αμερικανικά αγαθά και εμπόδια «μη δασμών» (non tariff) στο αμερικανικό εμπόριο- ή ενεργούν με άλλους τρόπους που θεωρείται ότι υπονομεύουν τους αμερικανικούς οικονομικούς στόχους. Μεταξύ αυτών είναι η ΕΕ, η Κίνα, το Βιετνάμ, η Ταϊλάνδη, η Ιαπωνία, η Καμπότζη, η Νότια Αφρική και η Ταϊβάν.
Εξαιρέσεις
Σημειώνεται πως στη λίστα των δασμών δεν περιλαμβανόταν η Ρωσία, ενώ η Ουκρανία δέχτηκε 10%. Επίσης, η «βάση» του 10% δεν ισχύει για τον Καναδά και το Μεξικό, που έχουν στοχευθεί ήδη κατά την προεδρία Τραμπ. Ο Λευκός Οίκος λέει πως θα αντιμετωπίσει τις χώρες με ένα πλαίσιο που έχει συμπεριληφθεί σε προηγούμενα εκτελεστικά διατάγματα για δασμούς στις δύο χώρες στο πλαίσιο των προσπαθειών αντιμετώπισης της εισόδου φαιντανύλης στις ΗΠΑ και θεμάτων στα σύνορα. Ο Τραμπ είχε θέσει τους δασμούς στο 25% για τα αγαθά από αυτές τις χώρες, πριν ανακοινώσει κάποιες εξαιρέσεις και καθυστερήσεις.
Εισαγωγές αυτοκινήτων
Επιπλέον ο Αμερικανός πρόεδρος επιβεβαίωσε την επιβολή ενός νέου δασμού 25% σε όλα τα αυτοκίνητα ξένης παραγωγής. Ο δασμός αυτός τέθηκε σε ισχύ άμεσα (μεσάνυχτα τοπική ώρα).
Πού πάνε τα χρήματα από τους δασμούς
Οι δασμοί- φόροι στις εισαγωγές- συλλέγονται από τη υπηρεσία Τελωνείων και Προστασίας Συνόρων των ΗΠΑ όταν τα ξένα αγαθά περνούν τα σύνορα. Τα χρήματα (περίπου 80 δισ. δολάρια πέρυσι) πάνε στο αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών και βοηθούν στην κάλυψη των εξόδων της ομοσπονδιακής κυβέρνησης. Το Κογκρέσο έχει τη δικαιοδοσία να λέει πώς θα ξοδεύονται αυτά τα χρήματα. Ο Τραμπ, έχοντας σε μεγάλο βαθμό τη στήριξη των Ρεπουμπλικανών στη Γερουσία και τη Βουλή των Αντιπροσώπων, θέλει να χρησιμοποιήσει τα αυξημένα έσοδα από τους δασμούς για να χρηματοδοτήσει περικοπές φόρων που, σύμφωνα με αναλυτές, θα ευνοήσουν πολύ τους πλούσιους- ειδικότερα επιδιώξεται η συνέχιση περικοπών φόρων που έγιναν κατά την πρώτη θητεία Τραμπ και αναμένεται να λάβουν τέλος στα τέλη του 2025. Το Tax Foundation, think tank στην Ουάσινγκτον, έχει πει ότι η συνέχισή τους θα μειώσει τα ομοσπονδιακά έσοδα κατά 4,5 τρισ. δολάρια από το 2025 ως το 2034. Ο Τραμπ θέλει υψηλότερους δασμούς για να αντισταθμίσει τα μικρότερα έσοδα από τους φόρους. Το Tax Policy Center, ένα άλλο think tank, έχει πει πως η παράταση των περικοπών φόρων του 2017 θα ανακουφίσει τους Αμερικανούς σε όλα τα επίπεδα εισοδημάτων, μα «τα νοικοκυριά υψηλότερων εισοδημάτων θα έχουν μεγαλύτερο όφελος».
Πόσο γρήγορα θα αυξηθούν οι τιμές λόγω δασμών
Εξαρτάται από το πώς θα αντιδράσουν οι επιχειρήσεις στις ΗΠΑ και στο εξωτερικό, μα οι καταναλωτές θα μπορούσαν να δουν τις τιμές να αυξάνονται μέσα σε έναν ή δύο μήνες. Για κάποια προϊόντα, όπως αυτά από το Μεξικό, θα μπορούσαν να αυξηθούν πολύ ταχύτερα. Κάποιες επιχειρήσεις/ εισαγωγείς ίσως απορροφήσουν μέρος του κόστους, ωστόσο για πολλές επιχειρήσεις οι δασμοί θα είναι υπερβολικά υψηλοί για να το κάνουν (όπως πχ σε περιπτώσεις σαν το 20% στις εισαγωγές από την ΕΕ). Άλλες επιχειρήσεις ίσως τους χρησιμοποιήσουν ως πρόσχημα για να ανεβάσουν τιμές- όταν ο Τραμπ επέβαλε φόρους στα πλυντήρια το 2018, μελέτες αργότερα έδειξαν πως στη λιανική αυξήθηκαν οι τιμές και στα στεγνωτήρια, αν και δεν υπήρχαν νέοι φόροι σε αυτά. Το πώς θα αντιδράσουν οι καταναλωτές είναι ερώτημα: Κάποιοι οικονομολόγοι θεωρούν ότι πλέον είναι πιο συνηθισμένοι στις αυξήσεις τιμών σε σχέση με πριν την πανδημία, ωστόσο υπάρχουν ενδείξεις ότι αντιμέτωποι με την αύξηση του κόστους ζωής απλώς θα μειώσουν τις αγορές τους.
Τι δασμούς χρεώνουν στις ΗΠΑ άλλες χώρες
Οι αμερικανικοί δασμοί, ωστόσο, σε γενικές γραμμές είναι χαμηλότεροι από αυτούς που χρεώνουν άλλες χώρες: Ο μέσος δασμός των ΗΠΑ, ρυθμισμένος έτσι ώστε να αντιπροσωπεύει αγαθά εμπορίου, είναι 2,2%, ενώ της ΕΕ είναι 2,7%, της Κίνας 3% και της Ινδίας 12%, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου. Άλλες χώρες επίσης τείνουν να κάνουν περισσότερα από τις ΗΠΑ για να προστατέψουν τους αγρότες τους μέσω δασμών: Ο αμερικανός τροποποιημένος δασμός για τα αγροτικά προϊόντα, για παράδειγμα, είναι 4%, ενώ της ΕΕ είναι 8.4%, της Ιαπωνίας 12,6%, της Κίνας 13,1% και της Ινδίας 65% (ωστόσο οι αριθμοί του Παγκοσμίου Οργανισμού Εμπορίου δεν λαμβάνουν υπόψιν το μπαράζ φόρων/ δασμών από τον Τραμπ μεταξύ χωρών με τις δικές τους συμφωνίες ελευθέρου εμπορίου, όπως η US-Mexico-Canada Agreement, που επιτρέπει σε πολλά αγαθά να περνούν αφορολόγητα τα σύνορα της Βόρειας Αμερικής).
Η κυβέρνηση Τραμπ, πάντως, έκανε τους δικούς της υπολογισμούς και κατέληξε σε μεγαλύτερους αριθμούς για τους δασμούς: Για παράδειγμα ο Λευκός Οίκος είπε την Τετάρτη ότι οι πρακτικοί δασμοί της ΕΕ στις εισαγωγές από τις ΗΠΑ αντιστοιχούν σε 39% και της Κίνας 67%. Προηγούμενες αμερικανικές κυβερνήσεις είχαν συμφωνήσει στους δασμούς που ο Τραμπ χαρακτηρίζει άδικους: Ήταν το αποτέλεσμα μιας μακράς διαπραγμάτευσης το 1986-1994 (Uruguay Round) που κατέληξε σε ένα εμπορικό σύμφωνο μεταξύ 123 χωρών, το οποίο αποτέλεσε τη βάση του συστήματος παγκοσμίου εμπορίου για περίπου τέσσερις δεκαετίες.
Με πληροφορίες από Associated Press, BBC